Verslag van de vergadering van 9 december 2025 (2025/2026 nr. 11)
Status: ongecorrigeerd
Aanvang: 16.52 uur
Een verslag met de status "ongecorrigeerd" is niet voor citaten en er kan geen recht aan ontleend worden.
De heer Van Apeldoorn i (SP):
Voorzitter. Op het voor mijn fractie zwaarwegende punt dat het grondwettelijk budgetrecht niet is gerespecteerd, moet ik in de tweede termijn helaas vaststellen dat de minister eigenlijk weinig berouw toont en ook niet echt de beterschap belooft waar mijn fractie op gehoopt had. Eigenlijk zegt hij impliciet ook dat hij bij vergelijkbare omstandigheden nog weleens een keer hetzelfde zou kunnen doen. Dat vindt mijn fractie uitermate zorgelijk, omdat dit de positie van het parlement daadwerkelijk dreigt uit te hollen. Dat mogen we met z'n allen niet accepteren. Het zou niet zo mogen zijn dat wij als Eerste Kamer, al dan niet in meerderheid, aan de minister moeten vragen om het grondwettelijk budgetrecht te respecteren; daarmee sluit ik mij aan bij de eerdere woorden van collega Visseren in dit debat. Dat recht heeft de minister gewoon te respecteren. Dat is ook geen voorkeursoptie voor de minister, maar gewoon een plicht. Of de drones die twee weken geleden boven Volkel en luchthaven Eindhoven zijn gespot, nu consumentendrones waren of niet, wat mijn fractie betreft is het van tweeën één: ofwel er was geen acute dreiging die een noodprocedure rechtvaardigde — dan had de minister parlementaire goedkeuring gewoon moeten afwachten; die was dan vermoedelijk vandaag verlengd, gelet op de stemverhouding in de Tweede Kamer — ofwel er was wél sprake van een ernstige veiligheidscrisis. Daar bestaan dan specifieke staatsrechtelijke procedures voor. Die zijn door de minister niet gevolgd.
Voorzitter. Ik herhaal nog maar eens dat er niet alleen is afgeweken van een procedure, maar ook van een constitutioneel uitgangspunt. Zonder vastgestelde noodgrond is vooruitgelopen op parlementaire autorisatie. Dat is gewoon niet rechtmatig. Dat kan en mag wat mijn fractie betreft geen precedent worden, juist als het gaat om de nationale veiligheid. De minister zegt dat hij daar als minister van Defensie verantwoordelijk voor is, maar juist dan is zorgvuldige democratische controle onmisbaar.
Mijn fractie kan begrijpen dat het nuttig kan zijn om radars te installeren om drones te detecteren, maar ook aan het eind van het debat blijven fundamentele vragen daarover onbeantwoord. Nogmaals, na meerdere drone-incidenten in Europa ontbreekt nog steeds helderheid over de toedracht en over de feitelijke dreiging. Het steeds maar aanjagen van urgentie met steeds hetzelfde frame alsof we half in een oorlogssituatie zitten, dit alles zonder duidelijke feiten, werkt vooral paniek in de hand en legitimeert gemakshalve steeds hogere defensie-uitgaven; dat patroon ziet mijn fractie helaas steeds vaker. Zo wordt de op zichzelf billijke, maar op onduidelijke incidenten gebaseerde aanschaf van radars — ik heb het nu even niet over de Skyrangers — onderdeel van een logica waar mijn fractie niet in mee wil gaan, namelijk de logica van steeds hogere defensie-uitgaven en verdere militarisering van ons land. Dat gaat mogelijk niet alleen ten koste van de zorg, de sociale zekerheid en andere voor onze brede welvaart essentiële zaken waar veel partijen op willen bezuinigen; als we niet oppassen gaat dit ook ten koste van de democratische controle en het parlementaire begrotingsrecht.
Voorzitter. Alles afwegende zal ik mijn fractie daarom adviseren tegen de voorliggende begroting te stemmen.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik graag het woord aan de heer Van de Sanden.